چشم‌انداز بازار جهانی حمل‌ونقل فله خشک

به گزارش مانا، بازار فله خشک (Dry Bulk Shipping) یکی از ارکان اصلی صنعت کشتیرانی جهانی است که مسئولیت حمل مواد خام و کالا‌های فله‌ای مانند سنگ‌آهن، زغال‌سنگ، غلات، بوکسیت و کود‌های شیمیایی را بر عهده دارد. این بازار، به عنوان شریان حیاتی اقتصاد جهانی، تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند تقاضای صنعتی، رشد اقتصادی، تغییرات ژئوپلیتیکی و مقررات زیست‌محیطی قرار دارد.

بر اساس گزارش‌های اخیر، پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ میلادی حجم حمل‌ونقل فله خشک به ۶.۷۳۵ میلیارد تُن، با نرخ رشد سالانه ترکیبی (CAGR) ۳.۰۴ درصد برسد.

در حال حاضر، با توجه به آخرین آمار، شاخص بالتیک خشک (Baltic Dry Index - BDI) حدود ۲۰۶۹ واحد است، که نشان‌دهنده بهبود نسبی نسبت به ماه‌های ابتدایی سال است؛ اما همچنان تحت فشار نوسانات نرخ کرایه قرار دارد.

این گزارش به بررسی وضعیت بازار حمل‌ونقل فله خشک، عوامل مؤثر بر آن و چشم‌انداز آینده تا سال ۲۰۳۰ میلادی می‌پردازد. هدف، ارائه تحلیلی جامع برای ذی‌نفعان صنعت، از جمله مالکان کشتی، چارتر‌ها و سرمایه‌گذاران است.

روند کلی عرضه و تقاضا

بازار فله خشک در سال ۲۰۲۵ میلادی با چالش‌های متعددی روبه‌رو بوده است. شاخص BDI، که معیاری کلیدی برای نرخ کرایه حمل‌ونقل فله است، در ماه ژانویه به پایین‌ترین سطح خود رسید؛ اما از آن زمان بهبود یافته و به ۲۰۶۹ واحد رسیده است، که ۲.۴۵ درصد افزایش را نشان می‌دهد. با این حال، نرخ‌های کرایه در بخش‌های مختلف نوسان داشته است. 

حجم بازار جهانی فله خشک در سال ۲۰۲۵ میلادی حدود ۳۹۴.۴۴ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود، که نسبت به ۳۷۳.۲۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ میلادی رشد ۵.۷ درصدی داشته است. این رشد عمدتاً به دلیل افزایش تجارت دریایی جهانی و تقاضای مواد خام برای صنایع ساختمانی و انرژی است. بر اساس گزارش Technavio، بازار از سال ۲۰۲۵ تا سال ۲۰۲۹میلادی تا ۳.۶۰۴ میلیارد دلار رشد خواهد کرد و CAGR ۳.۹ درصدی را ثبت می‌کند.

تقسیم‌بندی بازار بر اساس نوع کالا نشان می‌دهد که سنگ‌آهن با سهم ۲۲ درصدی، به ویژه در مسیر‌های استرالیا به چین بزرگ‌ترین بخش را تشکیل می‌دهد. زغال‌سنگ نیز با ۲۲ درصد سهم، تحت تأثیر تقاضای انرژی در آسیا قرار دارد، هرچند واردات زغال‌سنگ چین در سپتامبر ۲۰۲۵ میلادی رکورد زده است.

غلات و مواد معدنی جزئی (مانند بوکسیت) به دلیل تجارت ساحلی در آسیا نقش مهمی ایفا می‌کنند، و رشد ۵.۱ درصدی در بخش هَندی سایز (Handysize) را رقم زده‌اند.

از نظر عرضه کشتی، ناوگان جهانی فله خشک تا پایان سال ۲۰۲۴ میلادی بیش از ۵۳۳۰ کشتی بوده و پیش‌بینی شد تا پایان سال ۲۰۲۵ میلادی به ۵۶۰۳ کشتی برسد. تحویل کشتی‌های جدید در سال ۲۰۲۵ میلادی نسبت به سال ۲۰۲۴میــــــلادی به دلیل افزایش هزینه‌ها و تعرفه‌های آمریکا بر کشتی‌سازی‌های چینی با ۷۵ درصد کاهش مواجه شده است با این حال، نـرخ اسقاط کشتی‌ها به‌ویژه در کشتی‌های قدیمی پاناماکس و سوپراماکس در حال افزایش است.

شرکت‌های کلیدی مانند Star Bulk Carriers، Diana Shipping و Eagle Bulk Shipping، با تمرکز بر ادغام و بهینه‌سازی، سهم بازار خود را حفظ کرده‌اند. برای مثال، Globus Maritime در مارس ۲۰۲۳ میلادی قراردادی برای فروش یک کشتی سوپراماکس به ارزش ۱۴.۱ میلیون دلار امضا کرد.

در مجموع، وضعیت فعلی بازار ترکیبی از بهبود تقاضا در بخش عمده‌فروشی‌ها و فشار عرضه در بخش‌های متوسط است. در سال ۲۰۲۵ میلادی، رشد عرضه ناوگان فله خشک حدود ۱.۹ درصد و در سال ۲۰۲۶ -۲.۶ درصد پیش‌بینی شده است. با وجود کاهش سرعت حرکت کشتی‌ها به عنوان راهی برای صرفه‌جویی در سوخت، ظرفیت کل ناوگان همچنان رو به افزایش است. در مقابل، تقاضا برای حمل کالا‌های فله‌ای ۱ تا ۲ درصد در سال ۲۰۲۶ میلادی رشد خواهد داشت.

نقش چین و شرایط کلان اقتصادی

اقتصاد چین که سال‌ها موتور محرک تجارت فله خشک بود، اکنون به‌سرعت در حال از دست دادن شتاب رشد است. بانک جهانی نرخ رشد تولید ناخالص داخلی این کشور را ۴.۵ درصد برای سال ۲۰۲۵ میلادی و ۴ درصد برای سال ۲۰۲۶ میلادی پیش‌بینی کرده است، رقمی که پایین‌تر از هدف رسمی دولت (۵ درصد) است.

رکود عمیق در بازار مسکن چین و تورم منفی در بخش تولید، بر فعالیت‌های صنعتی تأثیر مستقیم گذاشته است. آمار‌ها نشان می‌دهد که شروع پروژه‌های جدید ساختمانی در نیمه نخست ۲۰۲۵ میلادی بیش از ۲۰ درصد کاهش یافته و ظرفیت تولید فولاد چین به زیر ۸۰ درصد ظرفیت اسمی رسیده است. این روند باعث کاهش تقاضای سنگ‌آهن و زغال‌سنگ شده است.

علاوه بر این، تنش‌های تجاری میان آمریکا و چین به طور چشم‌گیری اثرگذار بوده است. از ژوئیه ۲۰۲۵ میلادی، دولت آمریکا تعرفه‌ها را برای اکثر شرکای تجاری ۱۰ درصد و برای چین ۲۰ درصد افزایش داد. چین نیز در واکنش، تعرفه‌های تلافی‌جویانه وضع کرد. این تعرفه‌ها حدود ۳ درصد حجم کل محموله‌های جهانی، معادل ۴ درصد تقاضای تُن-مایل را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

بر اساس گزارش BIMCO، این افزایش تعرفه‌ها و رکود در چین باعث شده است رشد تقاضا برای حمل سنگ‌آهن تا پایان سال به حدود منفی یک درصد برسد و صادرات زغال‌سنگ جهانی نیز تا سال ۲۰۲۶ میلادی نزدیک به ۸ درصد کاهش یابد. با این‌حال، بخش کالا‌های فله فرعی به‌ویژه بوکسیت، سیمان و کود‌های شیمیایی رشد مثبتی را ثبت کرده است.

عوامل مؤثر بر بازار

عوامل تقاضا

تقاضای جهانی برای کالاهــای فله‌ای عمدتاً از صنایع معدن، کشاورزی و انرژی نشئت می‌گیرد. افزایش تولید صنعتی در آسیا، به‌ویژه چین، تقاضای سنگ‌آهن را به بیش از ۸۶.۷۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ میلادی رساند. همچنین، رشد شهرسازی (بیش از ۵۰ درصد جمعیت جهان در شهر‌ها طبق گزارش بانک جهانی در آوریل ۲۰۲۳میلادی) نیاز به سیمان و فولاد را افزایش داده است.

در بخش انرژی، تقاضای زغال‌سنگ برای تولید برق همچنان بالا است، هرچند انتقال به انرژی‌های تجدیدپذیر فشار وارد می‌کند. واردات زغال‌سنگ چین در سپتامبر ۲۰۲۵ میلادی، ۱۰.۶ درصد افزایش یافت، که نشان‌دهنده بهبود تقاضا است.

وضعیت کالا‌های عمده

سنگ‌آهن: انتظار می‌رود صادرات جهانی سنگ‌آهن در سال ۲۰۲۶ میلادی در سطح ثابت باقی بماند. رشد تولید فولاد بازیافتی در چین و اروپا تقاضا برای سنگ‌آهن تازه را کاهش داده است.

زغال‌سنگ: حمل جهانی زغال‌سنگ در سال ۲۰۲۵ میلادی بین ۵ تا ۶ درصد اُفت و در سال ۲۰۲۶ میلادی حدود ۲ تا ۳ درصد اُفت خواهد داشت. افزایش تولید برق از منابع تجدیدپذیر و سطح بالای ذخایر داخلی در چین و هند از دلایل این کاهش است.

غلات: در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ میلادی حمل غلات به‌ویژه گندم ۷.۵ درصد کاهش یافت که ناشی از ضعف برداشت در منطقه دریای سیاه و محدودیت صادرات روسیه بود. در نیمه دوم سال با بهبود برداشت در ایالات متحده و اتحادیه اروپا، این روند تاحدی جبران شد و در ۲۰۲۶ میلای رشد ۳ تا ۴ درصدی محتمل است.

بوکسیت و فله‌های جزئی: قوی‌ترین بخش بازار در سال ۲۰۲۵ بوکسیت بود. افزایش استخراج بوکسیت در گینه و رشد صادرات آن به چین باعث رشد ۵ تا ۶ درصدی حمل این کالا‌ها در سال ۲۰۲۵ میلادی شد. پروژه بزرگ سیماندو نیز از نوامبر ۲۰۲۵ میلادی آغاز شد و با رسیدن به ظرفیت کامل ۶۰ میلیون تن در سال، مسیر‌های حمل طولانی‌تر و سودآورتری ایجاد می‌کند.

عوامل عرضه

ناوگان فله خشک جهان تا پایان سال ۲۰۲۶ میلادی حدود ۶.۱ درصد نسبت به پایان سال ۲۰۲۴ میلادی بزرگ‌تر می‌شود. ناوگان فعلی ۱۰ درصد سفارش‌های جدید دارد که نسبت به حد سنتی پایین است؛ اما با توجه به تقاضای ضعیف، ممکن است کافی نباشد. از این میان، حدود ۱۲ درصد از کشتی‌های جدید قابلیت استفاده از سوخت‌های جایگزین را دارند و ۱۵ درصد نیز برای نصب سامانه‌های سوخت پاک در آینده آماده خواهندشد.

بیشترین سفارش‌ها مربوط به کشتی‌های پاناماکس (۳۲ درصد) و سوپراماکس (۳۰درصد) است. انتظار می‌رود در سال‌های آینده روند نوسازی ناوگان به سمت متانول، LNG و آمونیاک به عنوان سوخت‌های اصلی پیش برود.

با وجود شرایط ضعیف بازار، بازیافت کشتی‌ها (recycling) همچنان پایین است؛ دلیل اصلی، پایین بودن قیمت فولاد بازیافتی و مازاد عرضه در جنوب آسیاست.

عرضه کشتی‌ها تحت تأثیر سفارش‌های جدید و اسقاط قرار دارد. سفارش‌های سال ۲۰۲۳-۲۰۲۴ میلادی منجر به تحویل ۴۱.۲ میلیون DWT در سال ۲۰۲۶ میلادی خواهد شد، که بالاترین سطح در شش سال اخیر است. با این حال، تعرفه‌های آمریکا بر چین عرضه را محدود کرده و هزینه‌ها را افزایش داده است.

عوامل ژئوپلیتیکی و زیست‌محیطی

یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر تقاضای حمل، وضعیت ناامنی در دریای سرخ است. حملات مجدد به کشتی‌ها از ژوئن ۲۰۲۵ میلادی سبب شد بسیاری از خطوط کشتیرانی همچنان مسیر دماغه امید نیک را به جای کانال سوئز انتخاب کنند. بر اساس برآورد BIMCO، بازگشت کامل کشتی‌ها به مسیر دریای سرخ معادل کاهش دو درصدی تقاضای جهانی حمل خواهد بود. بنابراین؛ تا پایان ۲۰۲۶ میلادی احتمال بازگشت کامل به مسیر اصلی اندک است. تنش‌های تجاری آمریکا-چین، جنگ روسیه-اوکراین و درگیری‌های خاورمیانه مسیر‌های حمل را تغییر داده و هزینه‌ها را افزایش داده است. برای مثال، محدودیت کانال پاناما به دلیل خشکسالی، نرخ‌ها را تحت تأثیر قرار داده است.

از سوی دیگر، مقررات زیست‌محیطی ((Carbon Intensity Indicator (CII) از سال ۲۰۲۴ میلادی و ورود CO۲ کشتیرانی به سیستم تجارت انتشار اتحادیه اروپا (ETS) از سال ۲۰۲۵میلادی، ۱۲ درصد تجارت فله را تحت تأثیر قرار داده است. این امر سرعت کشتی‌ها را کاهش می‌دهد و تقاضا برای کشتی‌های کم‌کربن را افزایش می‌دهد. تنها ۹.۱ درصد کشتی‌های جدید از سوخت‌های جایگزین استفاده می‌کنند که چالش بزرگی است.

عوامل اقتصادی

نوسانات قیمت کالاها، مانند افزایش قیمت سنگ‌آهن، نرخ کرایه را تحریک می‌کند؛ اما ادغام شرکت‌ها مانند خرید‌های (Star Bulk) کارایی را افزایش داده و قدرت چانه‌زنی را بهبود بخشیده است.

چشم‌انداز آینده بازار (۲۰۲۶-۲۰۳۰)

چشم‌انداز بازار فله خشک تا سال ۲۰۳۰ میلادی، مثبت، اما محتاطانه است. حجم بازار از ۱۷۴.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ میلادی به ۲۴۱.۱۲۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۳ میلادی خواهد رسید، با CAGR ۴.۱۰۳ درصد. گزارش MRFR پیش‌بینی می‌کند بازار از ۴.۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ به ۵.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۰ میلادی، با CAGR ۴.۰ درصد برسد.

در بخش تقاضا، حمل سنگ‌آهن و زغال‌سنگ تا پایان سال ۲۰۲۶ میلادی کاهش خواهد یافت؛ اما مواد جـــزئی مانند غلات و بوکسیت رشد خواهند داشت. رشــد تقاضای برنج، ســــویا و گندم در سال ۲۰۲۵ میلادی می‌تواند حمل را افزایش دهد؛ هرچند ریسک‌هــــای آب‌وهوایی در بــرزیل تهدیدکننده است. پیش‌بینی می‌شود تقاضای کشتی عمدتاً به دلیل افزایش مسافت‌های دریایی ۱-۲ درصـد در سال ۲۰۲۶ میلادی رشد کند.

عرضه کشتی‌ها در سال ۲۰۲۶ میلادی با ۲.۶ درصد رشــــد مواجه خواهد شد که نرخ کرایه را در بخش‌های پاناماکس و سوپراماکس نزولی می‌کند نرخ‌های آتی حمل بار نشان‌دهنده کاهش نرخ‌ها در سال ۲۰۲۶ میلادی نسبت به سال ۲۰۲۵میلادی است. به‌علاوه اسقاط کشتی‌های قدیمی افزایش خواهد یافت؛ اما محدود به کشتی‌های غیررقابتی خواهد بود.

در بلندمدت، فناوری‌های سبز مانند کشتی‌های دوسوختی (۹.۱ درصد سفارش‌های جدید) و هوش مصنوعی برای بهینه‌سازی لجستیک، بازار را دگرگون خواهند کرد. انتقـال به انرژی‌های تجدیدپذیر تقاضای زغال‌سنگ را کاهش می‌دهد؛ اما تقاضای مواد معدنی برای باتری‌های الکتریکی (مانند نیکل و لیتیوم) افزایش می‌یابد. رشد بازار هند و جنوب شرق آسیا، با CAGR ۵.۳۷ درصد تا ۲۰۳۴، فرصت‌های جدیدی ایجاد می‌کند.

ریسک‌های محتمل شامل تشدید تنش‌هـای تجـاری، تغییرات آب‌وهوایی و رکود اقتصادی است. با این حال، بهبود زیرساخت‌های بنادر و دیجیتال‌سازی، رشد پایدار را تضمین می‌کند.

نتیجه‌گیری

ترکیب سه عامل کلیدی -کاهش رشد اقتصادی چین، تشدید جنگ تعرفه‌ای آمریکا و چین، و استمرار ناامنی در مسیر‌های دریایی- مــوجب شده است تا بازار جهـانی حمل فله خشک در حالت رکـود ملایـم قرار گیرد.

انتظار می‌رود در کوتاه‌مدت نرخ‌های کرایه پایین باقی بماند و ارزش کشتی‌های دست‌دوم و جدید کم شود. با این‌حال، پروژه‌های معدنی جدید در گینه، رشد صادرات فولاد و کود از چین و گسترش استفاده از سوخت‌های جایگزین می‌توانند در میان‌مدت به تنوع مسیر‌ها و پایداری نسبی تقاضا کمک کنند.

در مجموع، سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ میلادی برای بازار فله خشک دوران تعدیل ساختاری و بازآرایی استراتژیک محسوب می‌شوند؛ دوره‌ای که احتمالاً رشد پایدار آن فقط در صورت احیای تقاضای داخلی چین، کاهش تعرفه‌های تجاری و بهبود ثبات ژئوپلیتیکی ممکن خواهد بود.

چشم‌انـــــــداز ۲۰۲۶-۲۰۳۰ میلادی با CAGR ۴ درصـدی، می‌تـواند امیدوارکننده باشد، به شرطی که صنعت به سمت پایداری حرکت کند و سرمایه‌گذاران بر فناوری‌های سبز و مسیر‌های نوظهور آسیایی تمرکز کنند؛ چرا که این بازار، به عنوان معیاری برای اقتصاد جهانی، پتانسیل رهبری در تجارت پایدار را دارد.

منبع: پیام دریا