چگونگی استقرار زیستگاه‌های مصنوعی در سواحل هرمزگان

سیامک بهزادی در گفت‌و‌گو با خبرنگار مانا در بندرعباس استقرار زیستگاه‌های مصنوعی را راهکاری استراتژیک برای جبران تخریب اکوسیستم‌های طبیعی و تقویت امنیت غذایی کشور برشمرد.

عضو هیئت علمی پژوهشکده اکولوژی خلیج‌فارس و دریای عمان با اشاره به سابقه بیش از دو دهه مطالعه در زمینه بهسازی و بازسازی ذخایر آبزیان اظهار کرد: زیستگاه‌های مصنوعی یا "رییف‌های مصنوعی" (Artificial Reefs)، ابزار‌هایی مهندسی‌شده هستند که با هدف بهبود راندمان اکولوژیکی و افزایش تولید در واحد سطح، در مناطقی که اکوسیستم طبیعی آنها آسیب دیده یا نیاز به تقویت دارند، مستقر می‌شوند.

بهزادی با اشاره به پیشینه این علم در دنیا و منطقه گفت: در حالی که کشور‌های آسیای جنوب شرقی و همسایگانی نظیر عمان، امارات و قطر در این حوزه پیشرو هستند، در ایران اولین گام مدون در سال ۱۳۷۸ در بندر سلخ جزیره قشم با حمایت جهانی (GEF) برداشته شد. از سال ۱۳۸۱ نیز پژوهشکده اکولوژی با همکاری اداره‌کل شیلات هرمزگان، عملیات جانمایی و مکان‌یابی تخصصی این زیستگاه‌ها را در سراسر استان آغاز کردند.

عضو هیئت علمی پژوهشکده شیلات با تبیین اشکال مختلف سازه‌ها افزود: تاکنون سازه‌هایی با تیپ‌های حرمی، کروی و لوله‌ای در مناطقی نظیر بندر ملوئه، بندرلنگه، جزیره کیش، جنوب جزیره قشم و بندر بستانه مستقر شده‌اند. همچنین در آخرین مطالعات انجام شده، مکان‌های مناسب در شرق خلیج‌فارس شناسایی شده و تحقیق بر روی پتانسیل‌های جزیره بوموسی نیز در حال نهایی‌سازی و آنالیز داده‌هاست.

وی درباره فرآیند پیچیده انتخاب سایت (Site Selection) تصریح کرد: ما برای استقرار هر سازه، ۵۳ معیار علمی را در چهار حوزه اصلی "فیزیکی، زیستی، غیرزیستی و اقتصادی-اجتماعی" بررسی می‌کنیم. از جمله شاخص‌های حیاتی، عدم استقرار در مناطق حساس مرجانی و زیستگاه‌های طبیعی صدف‌هاست تا تداخلی در اکوسیستم ایجاد نشود.

بهزادی در تشریح سایر فاکتور‌ها گفت: در بخش غیرزیستی، پارامتر‌های فیزیکوشیمیایی آب، جریان‌سنجی، شدت امواج و بافت بستر بررسی می‌شود. همچنین در بخش اقتصادی-اجتماعی، فاصله مناسب از مراکز تخلیه صید (لندینگ‌ها) و سهولت مدیریت منطقه مورد توجه قرار می‌گیرد تا بیشترین منافع اقتصادی نصیب جامعه محلی و صیادان شود.

این محقق ارشد حوزه شیلات خاطرنشان کرد: زیستگاه‌های مصنوعی علاوه بر نقش تحقیقاتی، به عنوان بازو‌های اجرایی در مدیریت محیط‌زیست دریایی عمل می‌کنند و هدف نهایی آنها، رسیدن به پایداری صید و صیانت از تنوع زیستی خلیج‌فارس و دریای عمان برای تامین امنیت غذایی پایدار است.

عضو هیئت علمی پژوهشکده اکولوژی خلیج‌فارس و دریای عمان با تأکید بر حساسیت‌های زیست‌محیطی در مکان‌یابی زیستگاه‌های مصنوعی، اعلام کرد که سنجش میزان آلاینده‌های نفتی و فلزات سنگین، یکی از مهم‌ترین متغیر‌ها در تعیین صلاحیت مناطق برای استقرار این سازه‌هاست.

وی خاطرنشان کرد: استقرار زیستگاه‌های مصنوعی با هدف افزایش تولید و امنیت غذایی انجام می‌شود؛ لذا نباید این سازه‌ها در مناطقی که آلودگی بالایی دارند مستقر شوند، زیرا تجمع ماهیان در نقاط آلوده، سلامت زنجیره غذایی را به خطر می‌اندازد.

سنجش TPH و فلزات سنگین در بستر دریا

بهزادی در تشریح معیار‌های غیرزیستی مکان‌یابی افزود: یکی از بخش‌های حیاتی در مطالعات ما، بررسی میزان TPH (کل هیدروکربن‌های نفتی) و وجود فلزات سنگین در رسوبات و آب منطقه است. مناطقی که تحت تأثیر آلاینده‌های صنعتی و نفتی هستند، به‌عنوان "مکان‌های نامناسب" شناسایی و از چرخه استقرار حذف می‌شوند تا از تجمع مواد سمی در بافت بدن آبزیان جلوگیری شود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: زیستگاه‌های مصنوعی نه تنها پناهگاهی برای بازسازی ذخایر هستند، بلکه به عنوان ابزاری برای مدیریت هوشمند سواحل عمل می‌کنند تا ضمن جبران تخریب‌های گذشته، پایداری صید برای جوامع محلی تضمین شود.