نسل جدید بنادر با سرمایه‌گذاری ۶۰ همتی بخش خصوصی

با سرمایه‌گذاری بیش از ۶۰ هزار میلیارد تومانی بخش خصوصی و سهم ۵۰ درصدی در توسعه زیرساخت‌ها، بنادر ایران در حال عبور از کارکرد سنتی و حرکت به سمت بنادر نسل سوم با محوریت لجستیک پیشرفته و تولید هستند.

کد خبر: ۱۰۶۳۲۱

تاریخ: ۰۵ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۱:۲۴

به گزارش مانا به نقل از فارس، بنادر ایران در سال‌های اخیر از نقش سنتی تخلیه و بارگیری فاصله گرفته و وارد مرحله‌ای تازه از توسعه شده‌اند؛ مرحله‌ای که در آن، بندر صرفاً محل ورود و خروج کالا نیست، بلکه به حلقه‌ای کلیدی در زنجیره تأمین، تولید و خدمات پیشرفته لجستیکی تبدیل می‌شود.

بر اساس اعلام دبیر انجمن کشتیرانی مسعود پلمه، حدود ۵۰ درصد توسعه بنادر کشور توسط بخش خصوصی انجام شده و در این مسیر بیش از ۶۰ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری صورت گرفته است؛ رقمی که نشان‌دهنده افزایش نقش‌آفرینی سرمایه‌گذاران غیردولتی در زیرساخت‌های راهبردی کشور است. در حال حاضر ۱۱ بندر اصلی و در مجموع ۳۵ بندر تجاری فعال در حوزه بین‌المللی در کشور فعالیت دارند.

بندر امام خمینی به عنوان قطب واردات غلات، بندر شهید رجایی در بخش کانتینری و بنادر عسلویه و خارگ در حوزه صادرات نفتی از مهم‌ترین بنادر تخصصی کشور محسوب می‌شوند. ظرفیت اسمی بنادر ایران حدود ۳۰۰ میلیون تن در سال اعلام شده، در حالی که میزان تخلیه و بارگیری سالانه به حدود ۱۶۰ میلیون تن می‌رسد؛ موضوعی که نشان‌دهنده ظرفیت قابل توجه برای افزایش بهره‌برداری و جذب بار بیشتر است.

به گفته مسعود پلمه، بنادر نسل اول صرفاً وظیفه تخلیه و بارگیری کالا را بر عهده داشتند، اما در نسل دوم با ایجاد مراکز توزیع و ترکیب شیوه‌های مختلف حمل‌ونقل، نقش فعال‌تری در زنجیره تأمین ایفا می‌کنند. اکنون برنامه‌ریزی‌ها به سمت توسعه بنادر نسل سوم در حال حرکت است؛ بنادری که علاوه بر زیرساخت‌های بندری، بر تولید، مونتاژ، پردازش کالا و ارائه خدمات پیشرفته لجستیکی تمرکز دارند.

در حال حاضر هفت بندر کشور در قالب نسل دوم فعالیت می‌کنند و چند بندر مهم در مسیر ارتقا به نسل سوم قرار گرفته‌اند. در جنوب، بنادر شهید رجایی، امام خمینی و چابهار و در شمال، بنادر امیرآباد و کاسپین از جمله گزینه‌های اصلی این تحول به شمار می‌روند. همچنین بندر بوشهر با توسعه جزیره نگین در مسیر ارتقا قرار دارد. یکی از الزامات تحقق بندر نسل سوم، توسعه پسکرانه‌ها و ایجاد مناطق ویژه اقتصادی است که بخش غیردولتی می‌تواند نقش فعالی داشته باشد.

در این زمینه بیش از ۱۱ هزار هکتار اراضی در بندر امام خمینی برای توسعه پسکرانه پیش‌بینی شده و به گفته پلمه، در این مناطق حدود پنج هزار شرکت فعال هستند. ارائه تسهیلات و مقررات حمایتی نیز با هدف جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی در دستور کار قرار گرفته است. در حوزه زیرساختی نیز بنادر کشور طی سال‌های اخیر پیشرفت‌هایی را تجربه کرده‌اند. توسعه تجهیزات مدرن، اتصال به شبکه جاده‌ای و ریلی و گسترش سامانه‌های الکترونیکی از جمله اقدامات انجام‌شده است.

کاهش دستگاه‌های مداخله‌گر در فرآیند تخلیه و بارگیری و حرکت به سمت تبادل الکترونیکی اسناد، بخشی از برنامه تسهیل تجارت دریایی عنوان شده است. با این حال، فرآیند‌های داخلی بنادر کشور و عدم پیش‌بینی بودن زمان آنها، از جذابیت کریدور‌های عبوری از خاک ایران کاسته که باید مدل حکمرانی بنادر را از «توقف‌محور» به «گذرمحور» تغییر بدهیم.

در عین حال، بنادر ایران در یک فضای رقابتی منطقه‌ای فعالیت می‌کنند. بنادر کشور‌های حاشیه خلیج فارس از جمله امارات، عمان و قطر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در زیرساخت‌های بندری انجام داده‌اند و بندر جبل‌علی به عنوان هاب تجاری غرب آسیا شناخته می‌شود.

با این حال، به اعتقاد دبیر انجمن کشتیرانی، بنادر ایران با وجود محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، از ظرفیت‌های راهبردی مناسبی برخوردارند و در صورت تقویت سرمایه‌گذاری خارجی و توسعه همکاری‌های تجاری، می‌توانند جایگاه خود را در معادلات ترانزیتی منطقه ارتقا دهند. تحول نسل سوم بندری، اکنون به عنوان محور اصلی توسعه بنادر کشور مطرح است؛ مسیری که با تکیه بر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، می‌تواند نقش ایران را در تجارت منطقه‌ای و بین‌المللی پررنگ‌تر کند.