ابعاد جاه‌طلبی هند در توسعه اقتصاد آبی

در حال حاضر، هند چهارمین اقتصاد بزرگ جهان را از نظر تولید ناخالص داخلی اسمی (GDP) دارد و براساس برآورد‌ها تا سال ۲۰۲۸ به سومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل می‌شود، که این امر به دلیل تقاضای داخلی قوی، نیروی کار جوان، تقویت طبقه متوسط و رونق بخش‌هایی مانند فناوری اطلاعات (IT)، کشاورزی و تولید است. در سال ۲۰۲۳، اقتصاد هند ۱۶ درصد از رشد جهانی را به خود اختصاص داد که در این میان، بخش دریایی آن به محور اصلی تجارت، اتصال و همکاری‌های بین‌المللی تبدیل شد.

کد خبر: ۱۰۶۰۶۷

تاریخ: ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۴:۵۳

مؤلفه‌های اقتصاد آبی هند

هند توجه ویژه‌ به بخش دریایی دارد که جغرافیای آن را تقویت می‌کند. اقیانوس هند نام این کشور را یدک می‌کشد و ویژگی شبه‌جزیره‌ای، موقعیت راهبردی در مسیر‌های کلیدی تجارت دریایی جهانی به آن می‌بخشد. دهلی با ۱۱۰۹۸ کیلومتر خط ساحلی، منطقه اقتصادی انحصاری (EEZ) غنی از منابع به مساحت ۲.۳ میلیون کیلومتر مربع و ۱۴۵۰۰ کیلومتر آبراه داخلی پتانسیل اقتصاد آبی بسیار بالایی دارد. در حال حاضر، اقتصاد آبی ۴ درصد از تولید ناخالص داخلی هند را تشکیل می‌دهد که براساس برآورد‌ها تا سال ۲۰۴۷ به سطوح دو رقمی خواهد رسید. در مقایسه، اقتصاد دریایی چین ۷.۹ درصد از تولید ناخالص داخلی و در اکثر کشور‌های آسه‌آن بیش از ۲۰ درصد را تشکیل می‌دهد. بخش‌های کلیدی اقتصاد آبی هند عبارتند از:

توسعه مبتنی بر بندر: هند در حال حاضر ۱۲ بندر بزرگ، یک بندر بزرگ خصوصی و دو بندر بزرگ دیگر در حال توسعه، در کنار ۲۱۷ بندر متوسط و کوچک دارد. این بنادر در مجموع تقریباً ۹۵ درصد از تجارت کشور را از نظر حجم و ۷۰ درصد از نظر ارزش را شامل می‌شوند. از کل محموله‌های جابه‌جا شده، بیش از ۵۴ درصد از طریق بنادر بزرگ جابه‌جا می‌شود. حمل‌و‌نقل دریایی همچنین مقرون به صرفه‌ترین روش برای حمل بار و نفت در مسافت‌های طولانی، در مقایسه با جاده، راه آهن، خطوط لوله نفت یا هوا است. هزینه‌های حمل‌و‌نقل ساحلی حدود ۲۱ درصد از مسیر‌های جاده‌ای و ۴۲ درصد از حمل‌و‌نقل ریلی است. همچنین به سوخت بسیار کمتری نیاز دارد و انتشار CO۲ از حمل‌و‌نقل ریلی تقریباً دو برابر حمل‌و‌نقل جاده‌ای و شش برابر بیشتر از حمل‌و‌نقل ساحلی است.

انرژی تجدیدپذیر: مهار انرژی موج، جزر و مد و باد فراساحلی مؤلفه مهمی از گذار به انرژی پاک در هند است. این کشور قصد دارد تا سال ۲۰۳۰، به ویژه در امتداد سواحل گُجرات و تامیل نادو، ۳۰ گیگاوات ظرفیت انرژی باد فراساحلی را کنترل کند چراکه پیشرفت در این بخش به دلیل هزینه‌های اولیه بالا، تدریجی است.

منابع اعماق دریا: مأموریت اعماق اقیانوس هند که در سال ۲۰۲۱ آغاز شد، با هدف کشف منابع بستر دریا و تنوع زیستی دریایی انجام می‌شود. سازمان بستر آب‌های بین‌المللی (ISA)، حق انجام استخراج معادن در اعماق دریا را در منطقه‌ای به مساحت ۷۵۰۰۰ کیلومتر مربع در حوضه اقیانوس هند مرکزی (CIOB) به این کشور داده است.

بیوتکنولوژی دریایی: این حوزه نوظهور و نویدبخش بر توسعه داروها، سوخت‌های زیستی و سایر محصولات با ارزش بالا از موجودات دریایی متمرکز است. با افزایش تقاضای جهانی برای غذا و منابع، فشار بر اکوسیستم‌های زمینی در حال افزایش است و کشور‌ها را وادار می‌کند تا مرز‌های جدیدی مانند قطب شمال، قطب جنوب، فضا و اعماق اقیانوس را کشف کنند.

ماهیگیری: هند پس از چین (۸۸.۶ میلیون تن) و اندونزی (۲۲ میلیون تن) سومین تولیدکننده بزرگ ماهی در جهان با ۱۹.۵ میلیون تن در سال است. این بخش، از معیشت تقریباً ۶۰ میلیون نفر حمایت می‌کند و زنان حدود ۲۴ درصد از نیروی کار را در این بخش تشکیل می‌دهند. دهلی قصد دارد تا سال ۲۰۲۵ از طریق رشد آبزی‌پروری و پشتیبانی زیرساخت‌ها، تولید ماهی را به ۲۲ میلیون تن افزایش دهد.

توسعه بنادر جدید

شش بندر بزرگ جدید هند از جمله وادهاوان (مهاراشترا)، انایام (تامیل نادو)، جزیره ساگار (بنگال غربی)، بندرگاه بیرونی پارادیپ (اودیشا)، سیرکاژی (تامیل نادو) و بلکری (کارناتاکا) برنامه‌ریزی شده‌اند. همچنین، خلیج گالاتیا در جزیره نیکوبار که به عنوان چهاردهمین بندر بزرگ کشور بوده، در راستای تبدیل به قطب حمل‌و‌نقلی در حال توسعه است. انتظار می‌رود این امر سهم ترانزیت محموله‌های هندی از طریق بنادر داخلی را  از ۲۵ درصد سال ۲۰۲۰ به ۷۵ درصد تا سال ۲۰۳۰ افزایش دهد.

براساس برآوردها، ظرفیت جابه‌جایی بار در بنادر هند تا سال ۲۰۴۷ بیش از ۳۰۰ درصد افزایش می‌یابد که نشان‌دهنده رشد بی‌سابقه‌ای است. در طول دهه گذشته، بنادر بزرگ ظرفیت جابه‌جایی بار سالانه خود را ۸۷ درصد افزایش داده‌اند و همزمان، طبق برآورد‌ها ظرفیت جابه‌جایی بار در آبراه‌های داخلی هند نیز تا سال ۲۰۴۷ تقریباً چهار برابر افزایش می‌یابد.

هند به دنبال جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) به بخش دریایی است. در اجلاس جهانی دریانوردی هند (GIMS) ۲۰۲۳، نیرمالا سیتارامان، وزیر دارایی، اظهار داشت: «تلاش‌های هند در طول ۹ سال گذشته، بخش دریایی را متحول کرده است و با سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی قابل توجه ۴.۲ میلیارد دلاری، پیشرفت این صنعت حیاتی را رقم زده است.» همچنین انتظار می‌رود گسترش بخش دریایی حدود ۱۰ میلیون شغل، از جمله چهار میلیون فرصت شغلی مستقیم و شش میلیون فرصت شغلی غیرمستقیم، ایجاد کند.

رونق کشتی‌سازی و بازیافت

هند در حال انجام اقدامات راهبردی برای تقویت حضور خود در صنعت کشتی‌سازی و بازیافت کشتی است و قصد دارد تا سال ۲۰۴۷ از طریق یک شرکت کشتیرانی جدید، ۱۰۰۰ کشتی به ناوگان خود بیافزاید. کانالیزه کردن تقاضای داخلی برای کشتی‌سازی و توسعه پلتفرم‌های مشترک برای اکوسیستم‌های طراحی جانبی و دریایی، به همراه گسترش طرح‌های تبدیل ضایعات به ثروت از طریق افزایش استفاده از قراضه در صنعت فولاد، مورد بررسی قرار گرفته است. پنج خوشه کشتی‌سازی و تعمیر در مناطق ساحلی برنامه‌ریزی شده‌اند که با مشوق‌های مالی و نظارتی حمایت می‌شوند. در این راستا، همکاری خارجی به ویژه با ژاپن و کره جنوبی، برای انتقال فناوری و افزایش ظرفیت در حال پیگیری است. در سطح جهانی، هند با سهم ۳۳ درصدی در رتبه دوم بازیافت کشتی قرار دارد و درپی کسب رتبه نخست جهانی تا سال ۲۰۳۰ است.

تقویت آبراه‌های داخلی

توسعه آبراه‌های داخلی و کشتیرانی ساحلی، برای کاهش وابستگی به حمل‌و‌نقل جاده‌ای و ریلی، اهمیت بالایی برخوردار است. هدف این امر، کاهش هزینه‌های لجستیک، ازدحام ترافیک و آلودگی است. بیش از ۵ هزار کیلومتر آبراه قابل کشتیرانی در حال توسعه و برنامه‌هایی برای عملیاتی کردن ۶ آبراه ملی جدید و ۲۶ آبراه دیگر در دست اجرا است. هند سهم حمل‌و‌نقل کالا از طریق آبراه‌های داخلی را از ۰.۵ به ۲ درصد افزایش داده و در ۵ سال گذشته ۱۹ درصد رشد سالانه در حجم بار را ثبت کرده و هدف آن تا سال ۲۰۳۰، تقریباً ۵ درصد است.

ارتقای بخش گردشگری اقیانوسی، دریایی و ساحلی

مأموریت گردشگری دریایی بهارات (CBM) که در سپتامبر ۲۰۲۴ آغاز شد، با هدف تبدیل هند به قطب گردشگری دریایی با تقویت انسجام سیاست‌ها و هماهنگی بین وزارتخانه‌ها انجام می‌شود. توسعه و عملیاتی‌سازی پایانه‌های کشتی و کشتی‌های کروز از اولویت‌های این مأموریت است. آکادمی‌های مختلف آموزش کشتی‌های کروز نیز در سراسر کشور، از جمله از طریق مشارکت خصوصی، تأسیس شده‌اند. تحت این مأموریت، هند قصد دارد تا سال ۲۰۴۷، ترافیک مسافران کشتی‌های کروز دریایی را دو برابر کرده و ترافیک مسافران کشتی‌های کروز رودخانه‌ای را با افزایش ده برابری به ۵۰۰ هزار نفر برساند.

ابتکارات حمل‌و‌نقل سبز

راهبرد دریایی بلندمدت هند، پایداری و کربن‌زدایی را در محور خود قرار می‌دهد. طبق گزارش «بررسی حمل‌و‌نقل دریایی ۲۰۲۵» کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (آنکتاد)، هند بیش از ۹۵ درصد از حجم تجارت خود را از طریق حمل‌و‌نقل دریایی انجام و حدود ۲.۴ درصد از انتشار گاز‌های گلخانه‌ای جهانی را به خود اختصاص می‌دهد. ابتکارات سیاسی مانند مأموریت ملی هیدروژن سبز (۲۰۲۳-۲۰۳۰)، دستورالعمل‌های هاریت ساگار (۲۰۲۳-۲۰۳۰)، و کریدور‌های حمل‌و‌نقل سبز نوظهور، اهداف بلندپروازانه‌ای از جمله ۲۳ درصد استفاده از انرژی تجدیدپذیر در بنادر و مشارکت در ۲۵ مسیر بدون انتشار گاز‌های گلخانه‌ای در سطح جهان تا سال ۲۰۳۰ را تعیین کرده‌اند.

در مجموع، بخش دریایی هند این آمادگی را دارد تا در دستیابی به جاه‌طلبی‌های آن در راستای تبدیل به کشور توسعه‌یافته تا سال ۲۰۴۷، نقش مؤثری داشته باشد. این امر نشان دهنده همگرایی جاه‌طلبی اقتصادی، ضرورت راهبردی و توسعه پایدار اقتصاد آبی است.