راه‌آهن شلمچه–بصره؛ نقطه آغاز نقش آفرینی ترانزیتی ایران با عراق

پروژه خط ریلی شلمچه–بصره به‌عنوان حلقه‌ای راهبردی در روابط ایران و عراق، نه تنها سفر آسان با قطار را برای مردم دو کشور به ‏همراه دارد، بلکه نقطه شروع نقش آفرینی ایران با عراق در عرصه ترانزیت بین‏ الملل بوده و درآمد‌های قابل‏ توجهی را از این طریق برای دو کشور فراهم خواهد کرد.

کد خبر: ۱۰۵۷۴۱

تاریخ: ۲۰ دی ۱۴۰۴ - ۱۳:۳۹

به گزارش مانا، در جهان امروز موقعیت جغرافیایی یک کشور می‌تواند سکوی پرتاب برای قدرت آن کشور باشد. کشورهایی که توانسته‌اند موقعیت جغرافیایی خود را با سرمایه‌گذاری در زیرساخت، دیپلماسی اقتصادی قوی و همکاری‌های منطقه‌ای درست پیوند بدهند، امروز به شاهراه ‏های کلیدی تجارت جهانی بدل شده‌اند.

درواقع امروز مهم نیست چه مسیری روی نقشه وجود دارد بلکه مهم‏تر این است که کدام کشور اراده تبدیل آن مسیر به کریدور فعال اقتصادی را دارد. با نگاهی به اقدامات قدرت‏‌های بزرگ اقتصادی جهان مانند چین، هند، اروپا و روسیه مشخص می‏شود این قدرت‌‏ها باوجود حجم بالای تجارت از مسیرهای کنونی به دلایل راهبردی سیاسی و امنیتی در پی ایجاد کریدروهای جدید برای آینده روابط تجاری خود هستند.

ایران و عراق نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی راهبردی خود، می‏توانند در صورت توسعه زیرساخت‏های ‏های ارتباطی و ترانزیتی میان خود به ویژه زیرساخت‏های ‏های ریلی از منافع راهبردی ترانزیت بین‏‌المللی منتفع شوند.

به همین دلیل نیز در سالیان اخیر دو کشور پروژه‏های ‏های مختلف ریلی میان خود تعریف کرده ‏اند که در این میان، خط ریلی شلمچه-بصره به دلیل نیازمندی به زمان و هزینه کمتر برای احداث، از اولویت بیشتری برخوردار است.

ابعاد عمرانی این پروژه تنها ۳۳کیلومتر ریل‌‏گذاری، مین‏‌روبی ۱۶ کیلومتر ابتدای مسیر و احداث پل بازشوی ۸۰۰ متری بر روی شط العرب است.

مطابق آخرین توافق دو کشور در سال ۱۴۰۲ که موجب آغاز عملیات عمرانی این پروژه راهبردی شد؛ طرف ایرانی، احداث پل و مین‏‌روبی و طرف عراقی نیز اجرای ریل‏ گذاری را تعهد کردند. در حال حاضر با وجود اتمام عملیات مین‏روبی و نیز پیشرفت ۳۰درصدی پل بازشو، هنوز طرف عراقی عملیات احداث ریل را آغاز نکرده است. این مسئله در کنار مشکلات ناشی از فرآیندهای سیاسی در عراق، ریشه در موانع سیاسی و اجتماعی این کشور نیز دارد.

یکی از مهم‏ترین موانع در عراق که سبب کندشدن فعالیت‌ها‏ شده، مخالفت برخی جریان‏های داخلی و طرف‏های خارجی مخالف توسعه روابط دو کشور با خط ریلی شلمچه-بصره با ادعای تضعیف بندر فاو و جاده توسعه در عراق است.

این ادعا در حالی است که اساسا هدف دولت ایران از طراحی خط ریلی شلمچه-بصره جایگزینی بنادر ایران به جای بنادر عراق نبوده بلکه حجم تبادلات تجاری ۱۲ میلیارد دلاری و تبادل گردشگر ۱۰ میلیون نفری در سال، به میزانی قابل توجه است که دلیل کافی برای ساخت این خط ریلی باشد. از سوی دیگر به عقیده کارشناسان ایرانی و عراقی، حتی راه‏اندازی این پروژه نیز پاسخگوی نیاز تجارت و گردشگری بین ایران و عراق نبوده و پروژه‏‌های اتصال ریلی دیگری نیز باید بین دو کشور پس از شلمچه-بصره در دستور کار دو دولت قرار بگیرد.

جاسم الحیدری، مدیر سابق طراحی و برنامه‌ریزی وزارت حمل‌ونقل عراق، در این باره گفت: «شبکه حمل‌ونقل ایران و عراق نقاط مشترک متعددی از جمله مسیرهای شلمچه–بصره و خسروی-خانقین دارد؛ اما با توجه به حجم بالای کنونی تجارت دو کشور و نیز روند افزایش آن صرف احداث خط شلمچه-بصره پاسخگوی نیازهای دو کشور نیست و باید مسیرهای ریلی جدیدی همچون مهران–بدره و خسروی-خانقین نیز احداث شوند.»

اتمام راه آهن شلمچه-بصره تا اربعین سال آینده

پیش از این هم جبارعلی ذاکری مدیرعامل شرکت راه آهن در پاسخ به سوال باشگاه خبرنگاران جوان اظهار داشت: پروژه راه‌آهن شلمچه_ بصره شامل تکمیل خط در داخل کشور تا نقطه صفر مرزی است.

وی ادامه داد: تا اردیبهشت و اربعین امسال، دو خط ایستگاهی ما در ایستگاه شلمچه در نقطه صفر مرزی ساخته و بهره‌برداری شده است.

او بیان کرد:همکاران ما در حال تلاش برای تکمیل خط‌ها هستند و امیدواریم که تا اربعین سال آینده، تمامی تعهدات مربوط به تکمیل خطوط باری و مسافری این مرز را به انجام برسانند.

وی ادامه داد:وظیفه دوم این پروژه مربوط به مین‌روبی است که حدود شش یا هفت ماه پیش، اوایل سال، به پایان رسید. در مجموع، ۱۴ کیلومتر از ۱۶ کیلومتری که تعهد دولتی ایران بود، مین‌روبی انجام شده است. این مین‌روبی در یک سال و یک سال و نیم گذشته صورت گرفته و مجموع فعالیت‌ها در سال‌های گذشته به این نتیجه رسید.

او بیان کرد: دو کیلومتر آخر نیز نیاز به مین‌روبی نداشت، زیرا بررسی‌ها نشان داد که هیچ مین‌گذاری در آنجا صورت نگرفته بود. بنابراین، این بخش زیر تحویل زیرسازی و شرکت پیمانکاری قرار گرفت.

ذاکری توضیح داد: در خصوص پل این پروژه هم پیشرفت خوبی صورت گرفته است. سه دهانه از پل ۷۰۰متری احداث شده و به مرور، دهانه‌های بعدی با روش سیگمنت‌گذاری در حال پیگیری هستند. روزانه یک سیگمنت در اهواز تولید و به بصره منتقل می‌شود. امیدواریم که طبق برنامه‌ای که به ما داده‌اند، این پروژه تا خرداد سال آینده به اتمام برسد.

وی افزود: پروژه راه آهن شلمچه در حال پیشرفت بوده و با تلاش همکاران، به زودی به اهداف خود خواهد رسید. موفقیت‌های اخیر در تکمیل خطوط ایستگاهی و مین‌روبی، همچنین پیشرفت در ساخت پل، نشان‌دهنده عزم و اراده برای تحقق این پروژه مهم است.

از سوی دیگر خط ریلی شلمچه-بصره منافع چشمگیری برای اقتصاد عراق دارد. یکی از این فواید تسهیل سفرهای زیارتی، سیاحتی و درمانی مردم عراق به ایران است. قابل ذکر است مطابق آمار سال گذشته، ۵.۳ میلیون عراقی در طول سال ۱۴۰۳ به ایران سفر کرده‌‏اند که تسهیل سفر این شهروندان برای دولت این کشور از اهمیت بسزایی برخوردار است. همچنین بر اساس برآوردها، هزینه سفر با قطار از عراق به ایران، یک چهارم هزینه سفر با هواپیما خواهد شد. از سوی دیگر این اتصال می‏تواند با تسهیل سفر مردم ایران و سایر کشورها به عراق، سبب ورود بیشتر گردشگران و زائران ایرانی به این کشور و افزایش درآمدهای مردم عراق از این طریق شود.

علاوه بر موارد فوق، اتصال ریلی عراق به ایران می‏تواند عراق را به‏عنوان یکی از مسیرهای ترانزیتی کریدور شرق به غرب چین مطرح کند. به بیان دیگر کشورهایی مانند عربستان، کویت و اردن که حجم قابل توجهی تجارت با چین دارند، می‏توانند به وسیله خط ریلی شلمچه-بصره بخشی از تجارت خود مخصوصا کالاهای فاسدشدنی را از طریق ایران و عراق انجام دهند.

این امر از این رو است که دولتمردان چینی با وجود دسترسی دریایی به عربستان و عراق، به دلیل اختلافات سیاسی با آمریکا و تسلط آمریکا بر مسیرهای دریایی، همواره در پی این هستند که بخشی از تجارت خود را از راه جاده و ریل از طریق آسیای میانه و ایران انجام دهند. بنابراین احداث خط ریلی شلمچه-بصره می‏تواند مسیری جدید برای چین محسوب فراهم کند.

قرار داشتن عراق در این مسیر می‏تواند درآمدهای ترانزیتی زیادی را نیز نصیب عراق کند. همچنین در این مسیر، تجربه ایران در ترانزیت ریلی در ترانزیت ریلی روسیه به عربستان و ترانزیت ریلی چین به کشورهای اروپایی نیز می‏تواند کمک‏کننده باشد. از سوی دیگر شکل گیری مسیر ترانزیت ریلی شلمچه-بصره علاوه بر نقش‏آفرینی عراق در ترانزیت تجاری کشورهای مذکور سبب افزایش وزن عراق در روابط منطقه ه‏ای می‏شود.

بنابراین ضرورت دارد متولیان این پروژه در سمت ایران به‏ویژه، وزارت راه و شهرسازی، پیگیری مجدانه نسبت به رفع موانع فنی تکمیل خط ریلی شلمچه-بصره را در اولویت بگذارند. همچنین انتظار می‏رود وزارت امور خارجه و سفارت ایران در بغداد نیز در راستای ایجاد ذهنیت مثبت به پروژه مذکور در فضای نخبگانی و افکار عمومی عراق اقدامات لازم نظیر برگزاری نشست‏ ‏های مشترک را در برنامه‌‏های آتی خود قرار دهند.