اهمیت ژئوپلیتیکی سومالی‌لند و بندر بربره

هفته گذشته، بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، به رسمیت شناختن منطقه سومالی‌لند به عنوان کشور مستقل و دارای حاکمیت را اعلام کرد. دفتر نتانیاهو از امضای بیانیه مشترک و متقابل با عبدالرحمن محمد عبداللهی، رئیس این منطقه، خبر داد که شامل به رسمیت شناختن متقابل بین دو طرف است، اقدامی که یک تغییر کیفی در روند تعاملات اسرائیل با منطقه تلقی می‌شود.

کد خبر: ۱۰۵۶۸۳

تاریخ: ۱۵ دی ۱۴۰۴ - ۱۲:۵۰

به گزارش گروه بین‌الملل مانا، نتانیاهو در صفحه خود نوشت: «من امروز به رسمیت شناختن رسمی جمهوری سومالی‌لند را به عنوان یک کشور مستقل و دارای حاکمیت اعلام کردم. این بیانیه در راستای روح توافق‌نامه‌های ابراهیم است که به ابتکار رئیس جمهور ترامپ امضا شد.»، اما این امر واکنش‌های را بسیاری در منطقه به همراه داشته است و بسیاری از کارشناسان، این اقدام را در راستای اهداف راهبردی تل آویو محسوب می‌کنند.

اهمیت اقتصادی سومالی‌لند

به باور کارشناسان، موقعیت ژئوپلیتیکی سومالی‌لند به آن اهمیت فوق‌العاده‌ای می‌دهد، زیرا مشرف به منطقه‌ای است که دریای سرخ به اقیانوس هند متصل می‌شود و یکی از حساس‌ترین کریدور‌های دریایی جهان است. اهمیت شاخ آفریقا تنها به جغرافیا محدود نمی‌شود، بلکه تأثیر آن به تعادل امنیت جهانی و اقتصاد نیز گسترش می‌یابد. در این میان، کشور‌هایی مانند اتیوپی برای دسترسی به دریا به آن وابسته هستند و این امر دلیل تلاش‌های مکرر این کشور برای انعقاد توافق‌نامه با سومالی‌لند را توضیح می‌دهد.

اما این تحولات نگرانی‌های بسیاری را در میان کشور‌های منطقه، به ویژه مصر، ایجاد می‌کند. از همین روی، بیانیه‌های صادر شده توسط مصر و کشور‌های خلیج فارس، گامی دیپلماتیک و جدی با هدف تضعیف هرگونه مسیر برای به رسمیت شناختن بین‌المللی سومالی‌لند است. این موضوع بخشی از یک درگیری ژئوپلیتیکی گسترده بین ایالات متحده و متحدانش از یک سو و روسیه و چین از سوی دیگر است. برای نمونه، تایوان یکی از معدود مناطقی است که قبلاً سومالی‌لند را به رسمیت شناخته که این امر نشان دهنده درهم‌تنیدگی مسائل بین‌المللی است.

به رسمیت شناختن منطقه سومالی‌لند به عنوان یک کشور مستقل را نمی‌توان به عنوان یک گام دیپلماتیک مجزا تلقی کرد، بلکه در چارچوب یک استراتژی پیچیده با ابعاد امنیتی، سیاسی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی گسترده صورت می‌گیرد که ارتباط مستقیمی با تغییر نقشه نفوذ در دریای سرخ، شاخ آفریقا و خاورمیانه دارد. یکی از انگیزه‌های اصلی این تصمیم، گشودن مسیری جایگزین برای مسئله آوارگی فلسطینیان است. با این وجود، کنترل غیرمستقیم بر تنگه باب المندب سنگ بنای این رویکرد است، این تنگه یک شریان حیاتی برای تجارت بین‌المللی است و حدود یک سوم تجارت خارجی اسرائیل با قاره آسیا از آن عبور می‌کند که این امر، تلاش برای تأمین امنیت و کنترل معادلات امنیتی آن را توضیح می‌دهد.

در این راستا، اسرائیل از طریق این اقدام قصد دارد به تهدید حوثی‌ها در دریای سرخ با تحمیل یک واقعیت ژئوپلیتیکی جدید پایان دهد، زیرا این رویکرد به آن اجازه می‌دهد به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر باب المندب تأثیر بگذارد و در نتیجه آزادی تردد کشتی‌های تجاری و نظامی خود را تضمین کند.

اهمیت موقعیت جغرافیایی سومالی‌لند

به باور کارشناسان، موقعیت جغرافیایی و راهبردی سومالی‌لند به اسرائیل و ایالات متحده فرصت بی‌نظیری می‌دهد تا خود را در یکی از حساس‌ترین نقاط جهان مستقر کند، که دستاورد‌های امنیتی، اقتصادی و اطلاعاتی را برای آن به ارمغان می‌آورد و توانایی آن را برای نظارت بر مسیر‌های تجاری و انرژی در دریای سرخ و خلیج عدن افزایش می‌دهد.

به رسمیت شناختن سومالی‌لند همچنین در چارچوب تلاش اسرائیل برای گسترش نفوذ در شاخ آفریقا و سپس در قاره آفریقا به طور کلی صورت می‌گیرد، زیرا این منطقه عرصه جدیدی از نفوذ و رقابت شدید بین‌المللی است.

از جمله اهداف اعلام نشده این اقدام، استفاده از تنگه باب المندب به عنوان ابزاری برای فشار ژئوپلیتیکی بر قاهره، با کاهش وابستگی نسبی به کانال سوئز، و تلاش برای ایجاد جایگزین‌های راهبردی است که احتمالاً بر وضعیت آینده کانال به عنوان یک مسیر کشتیرانی جهانی ضروری تأثیر بگذارد.

بُعد سیاسی به رسمیت شناختن سومالی‌لند، از برنامه‌های آینده اسرائیل در مورد مسئله آوارگی فلسطینیان جدایی‌ناپذیر است، زیرا این امر وسیله‌ای برای ایجاد یک فضای حقوقی و سیاسی است که امکان اجرای سیاست‌های افراطی‌تر را در مراحل بعدی فراهم می‌کند.

همچنین اسرائیل از طریق این تصمیم، قصد دارد با قدرت‌های بزرگ بین‌المللی مانند ایالات متحده، فرانسه و روسیه در قاره آفریقا رقابت کند و از منابع طبیعی و موقعیت‌های جغرافیایی راهبردی آن در این رقابت جهانی بهره ببرد.

توسعه‌طلبی اسرائیل در آفریقا اساساً با هدف تأثیرگذاری غیرمستقیم بر تصمیمات سیاسی در غرب آسیا، از طریق گسترش شبکه نفوذ و اتحاد‌ها در خارج از منطقه، انجام می‌شود. این امر به اسرائیل اجازه می‌دهد تا در بلندمدت موازنه قدرت منطقه‌ای را به نفع خود تغییر دهد. این اقدامات پیامد‌های جدی برای امنیت ملی اعراب و ثبات کل منطقه خواهد داشت.

بندر بربره

یکی از این مزایای سومالی‌لند، در خط ساحلی به طول ۵۰۰ مایل در امتداد خلیج عدن، نهفته است. در این راستا، بندر بربره می‌تواند یک مرکز لجستیکی جایگزین و پایگاه نظامی برای مناطق پرخطر نزدیک‌تر به یمن باشد. پس از سرمایه‌گذاری‌های دی‌پی ورلد، بربره به سرعت در حال تبدیل شدن به یک بندر راهبردی در آب‌های عمیق است که قادر به پشتیبانی از تجارت منطقه‌ای، تقویت امنیت دریایی و مقابله با حوثی‌های یمن است. شاخص عملکرد بندر کانتینری که بانک جهانی منتشر می‌کند، اکنون بربره را پس از جیبوتی در رتبه دوم آفریقا قرار می‌دهد.

موقعیت جغرافیایی بربره، راه گریزی از خطرات آب‌های یمن را فراهم می‌کند. بندر بربره فرصت‌های منطقه‌ای را در شاخ آفریقا افزایش می‌دهد و در طول دهه گذشته، سرمایه‌گذاری دی‌پی ورلد این بندر را به مرکز مدرن با ظرفیت مدیریت حجم قابل توجهی از تجارت تبدیل کرده است. مشارکت امارات متحده عربی (UAE) تصادفی نیست؛ بربره نقش محوری در تلاش‌های شورای همکاری خلیج فارس (GCC) برای مقابله با نفوذ ایران در منطقه ایفا می‌کند.

علاوه بر این، توسعه بربره با آرمان‌های سومالی‌لند برای رشد اقتصادی و به رسمیت شناخته شدن در سطح بین‌المللی همسو است. از همین روی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بربره، از جمله تأسیسات بندری و شبکه‌های لجستیکی اطراف، ظرفیت آن را برای مدیریت حجم فزاینده تجارت افزایش خواهد داد. مشارکت شورای همکاری خلیج فارس، به ویژه از طریق امارات متحده عربی، اهمیت این بندر را در تأمین امنیت مسیر‌های تجاری حیاتی و جلوگیری از تجاوز در شاخ آفریقا آشکار می‌کند.